Laboratuarda bebekler ve kitaplar üzerine çalışmalar yapılıyor

Bebeğinizin beyin gelişimi için, doğru zamanda doğru kitaplar okunmalı

Ebeveynler çoğunlukla Reach Out and Read* gibi programlar aracılığıyla pediatrik kontrolden geçmiş kitap alırlar ya da çeşitli sağlık uzmanları ve eğitimcileri ebeveynlere çocuklarına kitap okumanın onlarının gelişmesini desteklemek açısından çok önemli olduğunu söyler.

Bebeklere kitap okuma eylemi, bu işin ne denli önemli olduğunu anlayan ebeveynler için alışkanlık haline geliyor. Örneğin; Child Trends araştırma kurumunun özet bir raporunda 2017 de üç ila beş yaşındaki çocukların yüzde 55’ne ebeveynlerinin her gün kitap okuduğunu gösteriyor. ABD Eğitim Bakanlığı’na göre, 2012 yılında üç ila beş yaşındaki çocukların yüzde 83’üne aileleri haftada üç veya daha fazla kez kitap okumuştur.

Bebeklere kitap okuma eylemi için ebeveynlere yapılan bu tavsiyelerinin içeriği belirli bir netlik kazanmasa da, sayfalardaki bilgilerin kitap okuma deneyiminin kendisi kadar önemli olabileceği de belirtiliyor. Peki, çocuklara okunması için yazılmış tüm kitaplar aynı mıdır? Okumak için seçtiğiniz kitabın içeriği önemli midir? Veya bebekler için en iyi kitaplar yürümeye başlayan çocuklara okunacak kitaplardan farklı mıdır?

Anne-babalara, bebeklerine kaliteli kitap okuma konusunda danışmanlık yapmak için başında bulunduğum psikoloji araştırma laboratuarımda birçok çalışma yürütüldü. Hedeflerimizden biri, kitap okumanın beyin ve davranış geliştirme için ne derece önemli olduğunu daha iyi anlamaktı.

Peki, bebeklerin kitaplıklarında neler var?

Araştırmacılar, çocuk gelişimi için kitap okumanın birçok yararı olduğunu söylemektedir. Küçük çocuklarla kitap okuma eylemi onların kelime dağarcıklarını, okuma öncesi becerileri ve kavram öğrenimlerini geliştirerek onların dil ve bilişsel gelişimlerini ilerletir.

Bu kitap okuma eylemi aynı zamanda ebeveynler ile bebekleri arasındaki ilişkinin kalitesini arttırır. Bunlardan daha önemlisi, bu eylem anne ve babalara bebekleriyle günlük olarak kaliteli bir zaman geçirmelerini sağlar.

Son yıllardaki araştırmalara göre, bebeklik döneminde paylaşılan kitap okuma eyleminin niteliğinin ve niceliğinin çocukların ileriki zamanlardaki kelime dağarcıkları, okuma becerileri ve isim yazma yetenekleri hakkında bilgi vermektedir. Bir başka deyişle, ebeveynlerin bebeklerine okudukları kitap miktarı ne kadar çok ve okumaya ne kadar zaman harcandıysa 4 yaşındaki çocuklarının gelişimleri bir o kadar artar.

Bu önemli bulgu, bebeklik döneminin başlarından itibaren başlanan kitap okuma eyleminin yararlarını ortaya koymaktadır. Ancak hangi kitapların daha fazla kaliteli vakit geçirmeye olanak sağladığı ya da bu kitapların öğrenme becerisini artırıp artırmayacağına karar vermek için daha çok araştırma yapmak gerek.

Laboratuarda bebekler ve kitaplar üzerine yapılan çalışmalar

Araştırmalarımızda meslektaşlarım ve ben bebekleri ikinci altı aylık dönemleri boyunca izledik. Ebeveynler çocuklarına, resimleri olan ve isimleri ayrı ayrı belirtilen nesnelerin olduğu kitapları gösterdiklerinde bebeklerin daha fazla bilgi edindiklerini, öğrendikleri bilgileri yeni durumlar için genelleştirdiklerini ve beyinlerinin farklı tepkiler verdiğini bulduk. Bebeklik döneminde erken öğrenme, dört yaş sonrası dönemlerle için önem taşımaktadır.

Bu alandaki çalışmalara ek olan son çalışmamız ABD Ulusal Bilim Vakfı tarafından finanse edildi ve Child Development dergisinde yayınlandı. Neler yaptığımızı anlatalım:

İlk olarak, bebeklerin daha önce hiç görmedikleri öykü karakterlerine ne kadar dikkat ettiklerini anlamak için altı aylık bebekleri laboratuarımıza getirdik. Beyin tepkilerini ölçmek için beyin akım yazımı teknolojisini (EEG) kullandık. Bebekler, beynin çalışmasıyla kafa derisinden yayılan elektriği kaydetmemize izin veren 128 algılayıcıdan oluşan bir başlık giydiler ve bizler de bebekler bilgisayar ekranındaki resimlere bakarken sinirsel tepkilerini ölçtük. Bu beyin ölçümleri, bize bebeklerin neler bildiklerini ve onlara gösterdiğimiz karakterler arasındaki farkları anlayıp anlamadıklarını gösterebiliyor.

Karakterlerin hangi bölümlerine odaklandıklarını ve bu odaklanmaların ne kadar sürdüğü görmek için bebeklerin bakışlarını göz izleme teknolojisini kullanarak gözlemledik.

Laboratuarımıza yapılan ilk ziyarette topladığımız veriler ileriki çalışmalarımız için bir temel oluşturdu. Bebekleri aynı karakterleri içeren öykü kitaplarıyla evlerine gönderdik. Yapılan bu ilk ölçümlerini gelecekteki ölçümlerle karşılaştırmak istiyorduk.

Gönüllülerimizi üç gruba ayırdık. Bir grup ebeveyn, daha önce hiç görmediği tek tek isimlendirilmiş 6 karakterlerden oluşan hikâye kitaplarını bebeklerine okudu. Başka bir gruba aynı hikâye kitabı verildi ancak karakterleri tek tek isimlendirmek yerine tüm karakterler (“Hitchel” gibi) için genel bir isim verildi. Son olarak, üçüncü grupta ebeveynlerin hiçbir şey okumadıkları bebeklerle bir kontrol grubu oluşturduk.

Üç ay geçtikten sonra bebeklerin hikâye kitabı karakterlerine olan dikkatlerini tekrar ölçmek için aileleri laboratuarımıza geri çağırdık. Yalnızca karakterleri tek tek isimlendirilen kitapların okunduğu bebeklerin daha önceki ziyaretlerine kıyasla okunan kitaplara daha fazla dikkat verdikleri ortaya çıktı. Bireysel isimleri algılayan bebeklerin beyin faaliyetleri farklı karakterleri ayırt edebildiklerini gösterdi. Kontrol grubundaki bebekler ve karakterlere genel bir isim verilen kitapları alan bebeklerde bu etkileri göremedik.

Bu bulgular, çok küçük bebeklerin çevrelerindeki dünyayı öğrenmek için isimler kullanabildiklerini ve kitap okuma eyleminin bebeklerin ilk yılındaki gelişimlerini desteklemek için etkili bir araç olduğunu göstermektedir.

En iyi etki için kitap seçimi

Laboratuardan çıkan bu sonuçlar, okuma eyleminin faydalarını en üst düzeye çıkarmak isteyen ebeveynler için ne anlama geliyor?

Bütün kitaplar aynı şekilde etki göstermez. Ebeveynlerin altı ve dokuz aylık çocuklarına okumaları gereken kitaplar, iki yaşındaki çocuklara okunan kitaplardan farklı olduğu gibi, kendi başlarına okumaya hazırlanan dört yaşındaki çocuklar için yazılmış kitaplardan da tamamen farklıdır. Başka bir deyişle, bebeklik döneminde kitap okuma eyleminin yararlarını olması için çocuklarımıza doğru zamanda doğru kitapları okumanız gerekir.

Bebekler için, karakterlere farklı adlar verilen kitapların seçilmesi, kitap okuma eyleminin kaliteli olmasını sağlayabilir ve bu durum çocukların eğitimlerine ve beyin gelişimlerine yarar sağlar. Tüm bebekler farklıdır, bu nedenle ebeveynler bebeklerinin ilgilerini çekecek kitapları bulmaya çalışmalıdırlar.

Kendi kızım “Pat the Bunny” ve “Dear Zoo gibi hayvan hikâyelerini seviyordu. Kitapta isimler yoksa onları basitçe biz oluştururduk.

İsimlendirilmiş karakterlerin olduğu kitaplar da ebeveynlerin konuşma miktarını artırması mümkündür. Bebeklerle konuşmanın onların gelişiminde önemli katkı sağladığını biliyoruz.

Ebeveynler, günlük rutinlerinize bu kitap okuma etkinliğini ekleyin ve okuduğunuz kitaplardaki karakterlere birer isim verin. Bebeğinizle erkenden ve sık sık konuşarak onların bu harika yeni dünyalarında onlara birer rehber olun ve hikâyelerden yardım alın.

NOT: *Reach out and Reading (ROR), kitapları pediatrik bakıma dahil edip aileleri çocuklarına kitap okumaya teşvik etmek isteyen kar amaçsız bir kurum.. 6 aylıktan 5 yaşına kadar çocukları gelişimlerini izledikleri bir programa dahil ediyorlar ve her kontrolde çocuklara yeni, gelişimsel ve kültürel açıdan uygun kitaplar veriliyor. Okuma başarısızlığı açısından risk altındaki çocuklar için okul hazırlık ve erken okuma yazma becerilerini geliştirmek için tasarlanmış ulusal bir program.

KAYNAK: the CONVERSATION TERCÜME: FATMA BEYZA ATEŞ