Bir Şeftali Bin Şeftali’de Çocuğun Tabiatla Doğal İlişkisi

Bir Şeftali Bin Şeftali adlı eseri okurken, şehirde alışıldık manzaralardan biri hâline gelen kedi maması yiyen kargaların durumunu fark edeceksiniz. Bu mizahi tablonun, komik olduğu kadar trajik bir yönünün de bulunduğunu göreceksiniz. Tabiatla doğal ilişkiler kurmanın imkânlarını çocuklarla konuşabileceksiniz.

Çocuklar için edebiyat eserlerinin faydalarını saymakla bitiremeyiz. Çocukların dil gelişimlerine, psikolojik durumlarına, yeni bilgiler edinmelerine, eğlenceli vakit geçirmelerine katkısı bu yararların ilk akla gelenleridir. Çocukların, edebiyat eserleri ile duyarlılık geliştirip, farkındalık kazandığı konulardan biri de çevre ve tabiattır. Son yıllarda tabiat ortamını, bir dekor ya da yardımcı öğe olarak değil ana tema olarak seçen ve çevre konusuna vurgu yapan eserlerin sayısındaki artış da dikkat çekici boyutlardadır.

Bu kitaplardan bestseller listelerindeki yerini koruyan Aç Tırtıl, okul öncesi çocuklarına bir tırtılın kozadan çıkıp kelebeğe dönüşmesini anlatıyor. Fatih Erdoğan’ın Dedem Bana Düdük Yaptı, Hasan Ali Toptaş’ın Ben Bir Gürgen Dalıyım, Menena Cottin’in Renklerin Kara Kitabı, Cahit Zarifoğlu’nun Serçekuş kitapları,doğal yaşamın Dede Korkut Hikâyeleri ve Heidi gibi klasikleşeneserleri kadar ilgi görüyor.

Çocukları tabiata yönlendiren, onlara tabiatı anlatan eserler arasında Samed Behrengi’ninkilere de yer açmak gerekiyor. Behrengi’nin en bilinen eseri Küçük Kara Balık, yaşam alanı tatlı ve tuzlu sular olan balık, kurbağa, balıkçıl gibi hayvanların ana kahraman olduğu bir eser. Ulduz ve Kargalar ise küçük bir çocuğun bir yavru kargayı büyütme mücadelesi üzerine kurulu. Behrengi’nin tabiat sevgisi aşılayan hikâyelerinden bir diğeri de Bir Şeftali Bin Şeftali adını taşıyor.

Bir Şeftali Bin Şeftali, bir şeftali meyvesinin çekirdekten filizlenmesine oradan çiçeklenmesine ve meyveye durmasına değin mevsimler boyu süren yolculuğunu anlatıyor. Hikâyede ağalık sisteminin hüküm sürdüğü bir köyde iki çocuğun şeftali meyvesine ulaşma ve onu bir ağaç olarak yetiştirme mücadelesi yansıtılır. Ana hikâye bir şeftali meyvesi tarafından aktarılmakta.

Hikâyede, Ali ve Polat isimli iki çocuk var; yaşadıkları köydeki şeftali bahçesine kaçak bir şekilde girseler de bir şeftali meyvesi bulamazlar. Şeftali meyveleri bahçıvan tarafından toplanmıştır. Ancak bahçıvan sepetinden düşen bir şeftaliden habersizdir. Çocuklar bu şeftaliyi bulurlar. Onu yedikten sonra çekirdeğini çıkarırlar, toprağa gömerler, bir süre sonra çekirdek filizlenir, fidan olur, çiçeklenir ve meyveye durur. Çocuklar şeftali ağacının gelişim seyrine tanık olurlar. Şeftali ağacı da çocukların hayatının merkezine yerleşmiştir. Eserde bütün bu gelişim evreleri çok ayrıntılı bir şekilde yansıtılmıştır. Behrengi’nin hikâyesi bir şeftali belgeseli niteliğindedir. Şeftali ağacının büyümesi için ellerinden geleni yapan çocuklardan biri, birgün gübre olarak kullanmak üzere bir yılan ararken yılan sokması yüzünden ölür. Bu travmatik kırılmadan sonra diğer çocuk köyden ayrılır. Bir insan gibi kişilik sahibi biri olarak yansıtılan şeftali ağacı ise sadece kendisine değer veren kişilerle yemişini paylaşacağı düşüncesinden dolayı bir daha meyve vermez. Hikâye aslında meyve vermeyen bu ağacın neden meyve vermediği sorusuna cevap aramaktadır. Kitap bu kötü sona karşın hikâye boyunca köy yaşamını, doğal hayatı ve bir şeftali üzerinden çocuğun tabiatla doğal ilişkiler geliştirmesini çok başarılı bir şekilde anlatmaktadır.

Eser bir şeftalinin; nasıl yetiştiğini, sulamasının, güneşlenmesinin nasıl olduğunu, mevsimlerden nasıl etkilendiğini (ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış mevsimleri ayrı ayrı anlatılmıştır), nasıl çimlendiğini, filizlendiğini, büyürken ne gibi engellerle karşılaştığını, habitat alanında başka hangi canlıların bulunduğunu (karınca, köpek, keçi, badem çiçeği), bunların nasıl yaşadığını, iyi bir şeftalinin özelliklerini, şeftali hasadının nasıl yapıldığını, meyve ağacının sökülerek toprakta nasıl başka bir yere taşındığını, morfolojisini ve daha birçok şeyi çocuklara göstermekte ve öğretmektedir.

Behrengi’nin şeftaliyi bir hikâye anlatıcısı kılması, onu hikâyenin ana karakteri yapması, belgesel niteliğinde bir yöntem izlemesi okurlarda tabiat konusunda bir farkındalık oluşmasına sebep oluşturmaktadır. Ali ve Polat isimli iki çocuğun merak uyandıran mücadelesi bu farkındalığı bir sevgi ve sempatiye dönüştürmektedir.

Eserde paylaşma, kötülükle ve kötülerle mücadele etme, tabiata değer verme, arkadaşlık, sevgi, fedakârlık, merak, sorumluluk, merhamet gibi birçok değere vurgu yapılmaktadır.

Eserin kötü bir sonla hatta ana kahramanlardan birinin ölümüyle bitmesi gibi çocukların derede çıplak yüzmesinin oluşturabileceği mahremiyet algısı sorunu, bahçıvanın meyve vermesi için ağacı kesmek ile tehdit etmesi şeklinde bazı pedagojik açıdan sorunlu yönleri olduğu düşünülebilir. Hikâyenin sosyo-politik ağalık rejimi eleştirisi ile birlikte bu sorunlu alanlar çocuklara açıklanmalıdır. Yazar bu olumsuz örnekleri gerçekçi bir edebiyat anlayışı ve doğaya gereken değeri vermeyen kişilerden çocukları haberdar etmek amacıyla paylaşmış olmalıdır.

Bir Şeftali Bin Şeftali adlı eser, toprak onu işleyenindir gibi verdiği temel mesajlar açısından önemsenmelidir. Yaralanan Ali’yi sırtında taşıyan Polat’ın arkadaşlık açısından örnekliği dikkate değerdir. Çocuğun şeftali ağacı ile konuşması, onunla dostluk kurması aslında biraz “haylaz” bir profil çizen bu iki çocuğun tabiatla meşgul olarak olumlu yönde dönüşümünü de yansıtmaktadır.

Bir Şeftali Bin Şeftali adlı eseri okuduğum günlerde bir karganın, yol kenarına bırakılan kedi mamasından yediğini görmüştüm. Bu durum önce çok komik görünmüştü. Sonra bunun ne kadar trajik bir olay olduğunu fark ettim. Artan şehirleşme ile canlıların doğal yaşam alanlarına müdahalemizin boyutlarını görmek hepimizi ürkütüyor olmalı. Böyle bir ortamda Bir Şeftali Bin Şeftali gibi eserlerin varlığı, çocukları, dijital aletler başındaki yalnızlıklarından uzaklaştırma ve tabiatla doğal ilişkiler geliştirmelerini sağlama yönünde umut veriyor.

YAZAN: ZAFER ÖZDEMİR

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir