Doğu Edebiyatı Parlıyor

Dünya kitap piyasasında uzun yıllar Batı edebiyatından eserler ön plana çıktı ve daha fazla okura ulaştı. Ancak son yıllarda ibrenin yönü değişti. Hem Ortadoğulu hem Asyalı yazarların kitapları sayısız dile çevriliyor, ödüller alıyor. Peki Türkiye’de durum ne? Hatice Saka Arap, Seray Şahinler Demir ise Uzak Doğu’dan yansımaları araştırdı. Yeni Şafak Kitap ekinde yayınlanan bu önemli haberi paylaşıyoruz:

Son yıllarda Modern Arap Edebiyatı eserleri uluslararası kitap pazarında daha fazla boy gösterir oldu. Uluslararası Arapça Kurgu Ödülü gibi ödüllerin verilmesi, Arapça romanların profilini yükseltti ve daha geniş bir okur kitlesine ulaşması açısından önemli bir rol oynadı. Geçtiğimiz günlerde Türkçe’ye de çevrilen Iraklı yazar Ahmed Saadavi’nin “Frankenstein Bağdat’ta” adlı romanı büyük ilgi gördü ve Man Booker Ödülü’nün kısa listesine girmeyi başardı. Biz de Modern Arap Edebiyatı’nın yükselişinin sebeplerini ve ülkemize nasıl aksettiğini araştırdık. Son dört yılda 15’e yakın Arapça kitabı Türkçe’ye kazandıran Prof. Dr. Mehmet Hakkı Suçin, Modern Arap edebiyatı çevirilerinin çoğu zaman doğrudan Arapça’dan değil de bir Batı dilinden dilimize çevrildiğine dikkat çekiyor ve ekliyor: “Arap yazarlar Batı’da “parlamadan” Türkçe’ye çevrilmemişlerdir. Bu da Türkiye’de, Arap edebiyatına ilişkin aşinalığın yüzeysel olduğu anlamına gelmektedir.” Arap yayıncı Usama Fevvaz ise, “Daha önceki yıllarda Modern Arap Edebiyatı denildiği zaman Taha Huseyin, Necip Mahfuz gibi daha çok toplumsal sorunlar içerikli konularda eserler kaleme alan yazarlar ön plandaydı. Günümüzde ise Arap edebiyatçıların artık dünya edebiyat trendlerine paralel olarak eserler kaleme aldığını görmekteyiz” diyor. Akdem Telif Hakları ve Tercüme Ajansı Kurucusu Dr. Muhammed Ağırakça da Arap edebiyatında bestseller konumundaki kitapların çoğunun Türkçe’ye tercüme edilmediğine dikkat çekiyor. Modern Arap edebiyatının son dönem kitaplarını Türkçe’ye kazandıran Mevsimler Kitap’tan çevirmen Muhittin Karahan ise ülkemizde yeni dönem Arap edebiyatının layık olduğu yerde olmadığını dile getiriyor.

Son yirmi yıldır Arap edebiyatından çevirilere, önemli dosyalara yer vermekte olan Banipal dergisi, İngilizce konuşan dünyada neredeyse tek başına bir ajans faaliyeti yürütmektedir. Yine Banipal’in çabalarıyla 2007’de Birleşik Arap Emirlikleri sermayesi ile Man Booker Ödülü’nün bir araya getirilmesiyle oluşturulan Arabic Booker Ödülü, bir taraftan Arap romancılar arasında rekabet yaratırken diğer taraftan da Arap edebiyatının Anglosakson dünyada tanıtılmasını sağlamaktadır. Öyle ki, bu satırların yazarının da jürileri arasında yer aldığı 2014 yılında birincilik ödülü alan Ahmed Saadavi’nin Frankenstein Bağdat’ta adlı romanının, Penguin Books tarafından yayımlanan İngilizce çevirisi, geçtiğimiz yıl Man Booker Ödülü’nün kısa listesine girmeyi başarmıştır. Roman geçtiğimiz aylarda dilimize de çevrilmiştir. Bu noktada, başta kurgu olmak üzere Arap edebiyatının Anglosakson dünyaya açılımına katkı sağlayan iki yayınevinden bahsetmeden geçemeyeceğim. Birincisi, 1960 yılında kurulan Kahire’deki American University Press, ikincisi ise, 2008’de Katar sermayesiyle kurulan Bloomsbury Qatar Foundation Publishing, Katar Üniversitesi bünyesine devredildiği 2015’e kadar, çeşitli türlerde 200’e yakın Arapça kitabı İngilizce yayınlamıştır. Öte yandan çoğunlukla İngilizce çevirilere yönelik oluşturulan çeviri ödülleri de Arap edebiyatından yapılan çevirilere ivme kazandırmaktadır. 2006’da kurulan Seyf Gubaş-Banipal Çeviri Ödülü, 1996’da Mısır’da kurulan Necip Mahfuz Çeviri Ödülü, Katar sermayesiyle verilen Şeyh Hamed Çeviri Ödülü bunlardan bazılarıdır. Bütün bu imkânlar, Arap edebiyatının Batı’da tedavülde kalmasını sağlasa da, Batı’da diğer Batı dillerinden yapılan edebi çevirilerle kıyaslandığında Arapçadan yapılan çeviri oranının düşük çıkacağını tahmin ediyorum. Arap edebiyatından, Türkçeye yapılan çevirilere gelecek olursak; bahsettiğimiz imkânlardan neredeyse tamamen yoksun bir zeminle karşı karşıya kalırız. Arapçadan Türkçeye yapılan edebi çeviriler iki elin parmaklarını geçmez.

Yazının devamı için tıklayınız.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir